Steward-ownership & digitale autonomie

Op 28 januari 2026 had de Tweede Kamer een gesprek met Kyndryl, een Amerikaans bedrijf dat Solvinity wil overnemen (archieflink). Solvinity is een Nederlands bedrijf¹ dat software en diensten levert aan onder andere Logius, de overheidsdienst die verantwoordelijkheid voor bijvoorbeeld DigiD.

Omdat DigiD essentieel is voor het werken van de overheid wordt nu terecht afgevraagd of het nou een goed idee is dat een Amerikaanse partij de eindbaas van DigiD wordt. Amerikaanse bedrijven worden graag gebruikt worden door de Amerikaanse overheid om haar geopolitieke spel te spelen en Amerika lijkt nou niet meer zo die stabiele bondgenoot van ons.

Deze (potentiële) overname was aanleiding voor een gesprek in de Tweede Kamer met experts en belanghebbenden op 27 januari, en het gesprek met Kyndryl een dag later. In het gesprek met Kyndryl stelde Barbara Kathmann de volgende vraag:

Ik voel ook […] dat alles op alles gezet wil worden om het zoveel mogelijk toch in die Nederlandse handen te houden. En de vraag is dan toch van hoe kun je nou in die bedrijfsvoering daar nog iets mee doen. Met een gouden aandeel voor Nederland bijvoorbeeld, of een ander soortgelijke constructie, of een soort steward-ownership […], dat je eigenaarschap en zeggenschap een beetje uit elkaar trekt.

—Kathmann, Gesprek met Kyndryl, 37m40s

“Steward-ownership” is hier de belangrijke term die in de context van digitale soevereiniteit de laatste tijd vaker aangehaald wordt als mogelijke oplossing. Het idee is dat je eigenaarschap en zeggenschap een beetje uit elkaar trekt, zoals Kathmann zegt. Er zijn verschillende manieren om dit te doen, een is om bijvoorbeeld een “gouden aandeel” aan een stichting te geven. Deze stichting controleert dat het bedrijf aan een bepaalde missie blijft voldoen, ook al komt er een nieuwe eigenaar. Dan kan een bedrijf wel overgenomen worden maar kan de nieuwe eigenaar niet zomaar besluiten om het roer om te gooien in een ongewenste richting.

Dan is de vraag: zou steward-ownership helpen bij de risico’s van de overname Solvinity voor DigiD?

Nee. Als Solvinity zo meteen in handen komt van het Amerikaanse bedrijf Kyndryl, kan DigiD op twee manieren uitgezet worden. Manier één is dat de VS het beveelt aan Kyndryl VS, die het netjes aan Solvinity vraagt en dat Solvinity dit vrijwillig doet. Manier twéé is dat Solvinity op een bepaalde manier technisch afhankelijk wordt van Kyndryl VS en dat Kyndryl zelf een maatregel toepast om DigiD plat te leggen. Het uitschakelen van clouddiensten², bijvoorbeeld, of een Crowdstrike-achtige outage, maar dan expres³. Dit kan zonder samenwerking van Solvinity.

Manier een is onrealistisch, wat Jelmer Schreuder ook al aangaf in het rondetafelgesprek: er komt te veel bij kijken, en uiteindelijk zou het Nederlandse Solvinity deze maatregelen moeten toepassen. Dit gaan ze waarschijnlijk niet doen, steward-owned of niet.

Het risico zit echter in manier twee. Hier kan Kyndryl VS DigiD platleggen zonder dat Solvinity er ook maar iets over te zeggen heeft. Dan maakt de bedrijfsstructuur van Solvinity helemaal niet uit, steward-owned of niet.

Schreuder maakte de fout⁴ om aan te nemen dat Logius en Solvinity zeker weten zelf de baas gaan blijven over het hele systeem van DigiD. Als dit het geval is, móét het platleggen van DigiD wel via hun. Maar dit is onwaarschijnlijk, en zeker niet gegarandeerd. Waarschijnlijker is dat Solvinity ergens afhankelijk wordt van een dienst van Kyndryl. Dan loopt DigiD al gevaar, met of zonder stewards. Wanneer je denkt dat een steward-ownership van Solvinity soevereiniteit kan waarborgen, maak je dezelfde fout als Schreuder.